Εισήγηση 1ης Μέρας του οικολογικού διημέρου της Α.Κ.Θ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ: ΕΥΧΗ Ή ΚΑΤΑΡΑ?

Η επικαιρότητα της κλιμακούμενης σύγκρουσης μεταξύ του Ιράν και του Ισραήλ με φόντο τα πυρηνικά όπλα, αναδεικνύει το γεγονός πως η παγκόσμια συγκυρία χαρακτηρίζεται από πληθώρα κρίσεων αλληλένδετων μεταξύ τους: οικονομική, κοινωνική, ενεργειακή, οικολογική. Σε αυτό το παγκόσμιο «επισφαλές» περιβάλλον, και των πολιτικών δομών που δημιουργεί, η ενεργειακή κατανάλωση αυξάνεται ενώ η ενεργειακή ασφάλεια γίνεται ακόμη πιο επιτακτική. Αυτό οδηγεί στον μονόπλευρο χαρακτηρισμό των φυσικών πόρων που εξυπηρετούν μια ενεργειακή προοπτική (νερό, αέρας, άνθρακας, ήλιος) με όρους αφθονίας και έλλειψης. Συγκεκριμένα, στη διαχείριση της έλλειψης προτείνεται η επιβολή στην αφθονία. Πρόκειται για μία φαινομενική αντίφαση, που όμως συνδέεται στενά με την υποταγή της φύσης τόσο εννοιολογικά όσο και υλικά.

Το γεγονός αυτό αντανακλά την πλήρη απουσία του κοινωνικού πρόσημου στους φυσικούς πόρους και την αντιμετώπισή τους μόνο ως βιοφυσική ύλη, με αποτέλεσμα να χάνεται το επίδικο που αφορά το τί παράγουμε, πώς και πόσο.

Η Μέση Ανατολή αντιπροσωπεύει αυτή την παγκόσμια αντίφαση καλύτερα από οποιαδήποτε περιοχή με κυρίαρχη την πολιτική του πετρελαίου, καθώς εξακολουθεί να αποτελεί την ενεργειακή βάση της κοινωνικής αναπαραγωγής. Οι νέες ενεργειακές σχέσεις με την υπερ-μάστευση των ελεύθερων φυσικών ροών, νερό-αέρας-ήλιος, ενώ προτάσσονται ως λύση στην ενεργειακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα φαίνεται πως τελικά τα συντηρούν. Και αυτό γιατί αναπτύσσονται και αυτές πάνω στην βιομηχανική αντίληψη της ενέργειας ως προϊόν αυτό καθεαυτό, δηλαδή βρίσκονται έξω από κάθε κοινωνική διάσταση. Έτσι συνολικά ο φυσικός πλούτος μετατρέπεται σε «κατάρα» για τους πολίτες από τις κυρίαρχες ενεργειακές πολιτικές του συγκεντρωτισμού.

Το νερό, ο ήλιος, ο αέρας είναι κοινά αγαθά τα οποία ανήκουν σε όλους. Ιδιαίτερα η περίπτωση του νερού αντανακλά όχι μόνο την ύπαρξη με όρους ποιότητας, αλλά και τον ίδιο τον πολιτισμό. Η αποκοπή του από αυτό το κοινωνικό-πολιτισμικό πλέγμα και η ένταξή του στη μονοδιάστατη αντίληψη του προϊόντος έχει καταστροφικές συνέπειες για τους πολίτες και τις κοινωνίες, καθώς η ποιότητα της ζωής γίνεται θυσία στο βωμό της ιδεολογίας της ανάπτυξης. Σήμερα η ψευδαίσθηση του κρατικού δικτύου προστασίας έχει καταπέσει. Τόσο το κράτος όσο και η αγορά αντιμετωπίζουν τους φυσικούς πόρους ως πεδία επέκτασης της κυριαρχίας τους. Στο επίπεδο της πόλης χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι απουσία δημόσιων βρυσών που παγιώνει την κουλτούρα του εμφιαλωμένου νερού. Στην ύπαιθρο οι κρατικοί σχεδιασμοί για την διαχείριση του νερού γίνονται υπέρ των εταιρικών lobby της ενέργειας και του νερού. Η φραγματοποίηση μεγάλου ποσοστού ποταμών με όλο και μεγαλύτερα ενεργειακά φράγματα (αυτή τη στιγμή η Ελλάδα έχει καταγεγραμμένα 128 μεγάλα φράγματα σύμφωνα με το μητρώο μεγάλων φραγμάτων του 2013) έχει ως αποτέλεσμα την υποβάθμιση του ποτάμιου οικοσυστήματος. Τόσο στα ανάντη όσο και στα κατάντη των ποταμών αλλοιώνονται οι γεωμορφές και επηρεάζεται η οικολογική ισορροπία του βιοτικού περιβάλλοντος.

Φυσικά μέρος αυτών των σχεδιασμών αποτελεί και η εξαφάνιση ολόκληρων χωριών, όπως θα συμβεί στην περίπτωση της Μεσοχώρας Τρικάλων με τη λειτουργία του φαραωνικού φράγματος της ΔΕΗ. Αυτή η πολιτική των μεγάλων φραγμάτων είναι συνολική στα Βαλκάνια, με την Αλβανία και την Μακεδονία να συμμετέχουν, ενώ στην περίπτωση της Τουρκίας έχουμε το παράδειγμα του Ιλισού, γύρω από το οποίο δίνονται μεγάλες πολιτικές μάχες. Επιπλέον οι εξορυκτικές εργασίες χρυσού στη Χαλκιδική, με νεότερο το φράγμα Καρατζά, αποτελούν την υπ’ αριθμόν ένα αιτία για την υποβάθμιση και τη μείωση του υδατικού δυναμικού.

Στον πόλεμο για το νερό έχουμε πάρει θέση:

Η διεθνής εμπειρία της εμπορευματοποίησης του νερού είναι πολύτιμη και αποδεικνύει πως όπου έλαβαν χώρα εκτεταμένες ιδιωτικοποιήσεις, η αντίδραση των ντόπιων πληθυσμών ήταν σφοδρή. Είτε με εξεγέρσεις όπως στην Κοτσαμπάμπα της Βολιβίας, είτε με μαζικά κινήματα που αιτούνταν την επιστροφή της διαχείρισης σε δημοτικό επίπεδο, είτε με τη δημιουργία συνεταιρισμών διαχείρισης του νερού με κοινωνικό έλεγχο με δημοκρατικά, διαφανή χαρακτηριστικά. Η αντίληψή μας γύρω από την διαχείριση του νερού και της οργάνωσης των αντιστάσεων ενάντια στην εμπορευματοποίησή του εδράζονται στην αντίληψη πως το νερό αποτελεί κοινό αγαθό. Σπάμε το ψευδεπίγραφο δίλημμα της ιδιωτικής ή κρατικής διαχείρισης των δημόσιων αγαθών απομακρύνοντάς τα από την τροχιά της ενεργειακής αγοράς και εντάσσοντάς τα στο πολυδιάστατο κοινωνικο-οικολογικό διάλογο. Έναν διάλογο που επαναφέρει την «ευχή» των δημόσιων κοινών αγαθών απέναντι στην εδραιωμένη «κατάρα» του εκμεταλλεύσιμου φυσικού πλούτου. Και αυτό γιατί μόνο η κοινωνία αδιαμεσολάβητα μπορεί να εγγυηθεί μία οικολογικά βιώσιμη και δημοκρατική διαχείριση.

Προτάσσουμε λοιπόν μία ριζική αντιστροφή προοπτικής για να ανήκουμε εμείς στη φύση και όχι η φύση σε εμάς. Στη fast track λεηλασία των δημόσιων φυσικών πόρων απαντάμε με τον κοινωνικό έλεγχο και την αμεσοδημοκρατική διαχείριση. Γιατί κανείς δεν είναι πιο αρμόδιος για την διαχείριση και τον έλεγχο των κοινών αγαθών απ’ ότι η ίδια η κοινωνία και οι τοπικές κοινότητες.

ΑΝΤΙΕΞΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Comments are closed.